Encyklopedia >> Historia zegarmistrzostwa

GMT czy world timer?

Berlin, Londyn, Singapur, Nowy Jork – to nie fragment trasy koncertowej jednej z muzycznych gwiazd, tylko przykładowe cele podróży służbowych, jakie regularnie odbywa wielu pracowników międzynarodowych korporacji.

Dla osób będących w delegacji niezwykle ważne jest szybkie dostosowanie się do lokalnej pory dnia lub nocy, ale też to, czy w czasie, kiedy załatwiają firmowe sprawy na drugiej półkuli, w ich biurze ktoś jeszcze pracuje. I wtedy zazwyczaj pojawia się problem z szybkim przeliczaniem różnic czasowych. Dlatego dla niektórych posiadanie zegarka ze wskazaniami czasu drugiej strefy to konieczność. Producenci zegarków stworzyli różne rodzaje czasomierzy, które mają wskazania czasu więcej niż jednej strefy. Od zegarków z dodatkową wskazówką dla wskazań czasu drugiej strefy aż po modele ze wskazaniami czasu wszystkich 24 stref. Zegarki ze wskazaniami czasu drugiej strefy, zwane także zegarkami z funkcją GMT (pochodzi od Greenwich Mean Time, nazwy stosowanej dla czasu pierwszej strefy, od którego liczy się czas pozostałych stref) pozwalają niezależnie ustawić czas dla miejsca, które znajduje się w innej strefie. To wyjątkowo przydatna funkcja dla osób często podróżujących i zmieniających strefy czasowe.

Najprostszym rozwiązaniem wskazań czasu drugiej strefy jest zastosowanie dodatkowej, centralnie umieszczonej wskazówki godzinowej, która w ciągu 24 godzin wykonuje jeden pełny obrót dookoła tarczy, podczas gdy wskazówka godzinowa czasu lokalnego pełny obrót dookoła tarczy wykonuje dwa razy na dobę. Ten system stworzony został przez firmę Rolex w 1955 roku na zamówienie amerykańskich linii lotniczych Pan Am. Wiele lat od wprowadzenia tego rozwiązania, Rolex nadal je stosuje w produkowanym obecnie modelu Oyster Perpetual GMT Master II. To rozwiązanie przejęte zostało także przez inne marki, na przykład Ebel czy Chopard.

Inną metodą wskazywania czasu dwóch lub więcej stref na tej samej tarczy jest wykorzystanie więcej niż jednego mechanizmu. Najczęściej zegarek wyposażony jest w mechanizm, do którego dołożony został dodatkowy moduł dla wskazań czasu drugiej strefy. Ale ciekawe rozwiązanie zastosowane zostało w modelu Reverso Duoface firmy Jaeger-LeCoultre. Ma on dwie oddzielne tarcze: na jednej wskazywany jest czas domowy, a na drugiej czas drugiej strefy.

Niektórzy producenci oferują wskazania czasu drugiej strefy na tarczy głównej, a dla czasu domowego na tarczy dodatkowej. Ten rodzaj wskazań pojawia się w wielu formach i pomaga osobom podróżującym w szybkiej orientacji, co nie jest łatwe, zwłaszcza jeżeli ktoś ma problemy z koncentracją, będące skutkiem zespołu nagłej zmiany strefy czasowej (ang. jet lag).

Istnieją także modele, w których można dokonywać korekty czasu drugiej strefy co do minuty, na przykład Kalpa Hemispheres firmy Parmigiani Fleurier. Korekta czasu co do minuty to niby nieistotny szczegół, jednak pozwala osobie podróżującej na precyzyjne ustawianie czasu w miejscach, w których różnice czasowe wymagają także korekty minut, na przykład w Australii czy Indiach.

W niektórych profesjach, na przykład na najwyższych szczeblach światowej finansjery, znajomość dokładnego czasu w najważniejszych stolicach świata jest rzeczą niezwykle istotną. Już w latach 30. XX wieku firma Patek Philippe zmierzyła się z tym wyzwaniem i stworzyła zegarek World Time. Co oznacza nazwa world timer? Najprościej mówiąc, to zegarek, za pomocą którego można określić godzinę we wszystkich 24 strefach. Dla potrzeb zegarmistrzostwa system zaadoptował Louis Cottier (1894-1966), szwajcarski konstruktor, który w 1935 roku opatentował mechanizm dający użytkownikowi prosty i czytelny sposób określenia czasu w dowolnym punkcie długości geograficznej. Dwa lata później firma Patek Philippe zaprezentowała model World Time Ref. 515, który powstał na bazie wynalazku Cottiera i był pierwszym z cyklu world timerów, produkowanych z niewielkimi modyfikacjami do roku 1965. Tarcza tego niezwykłego zegarka składała się z trzech tarcz. Środkowa, nieruchoma, z 12-godzinną skalą pozwalała odczytać czas lokalny, wyznaczany przez parę standardowych wskazówek – godzinową i minutową. Tarcza wewnętrzna, okalająca środkową, miała skalę 24-godzinną i była ruchoma, podobnie jak tarcza zewnętrzna. Na tej z kolei umieszczone zostały nazwy 24 lub więcej miast, odpowiadające swymi lokalizacjami jednej z 24 stref czasowych. Zsynchronizowanie wskazań czasu domowego z czasem pożądanej lokalizacji, pozwalało określić godzinę w dowolnym z miast umieszczonych na tarczy zewnętrznej. 24-godzinny indeks informował, czy w danym miejscu panuje noc, czy dzień. Jedną z cech charakterystycznych world timerów Cottier’a był oryginalny kształt wskazówek, a szczególnie wskazówki godzinowej. Wskazówki były w całości wykonywane ręcznie i stały się pewnego rodzaju sygnaturą Cottier’a. Niezwykle logiczny sposób określania czasu w różnych miejscach na Ziemi wymagał jednakże nie lada komplikacji technicznej, rozwiązanej w sposób perfekcyjny. Ewolucja modelu 515 w trakcie 30 lat jego produkcji przez firmę Patek Philippe dotyczyła właściwie tylko udoskonalania systemu synchronizacji pracy trybów i sposobu dokonywania ustawień, bez naruszania mechanizmu działania. Pojawiały się więc modele z jedną lub dwoma koronkami, albo takie, w których zamiast ruchomej tarczy stosowano ruchomy pierścień z wygrawerowanymi nazwami miast.

Genialność wynalazku z lat 30. jest dzisiaj widoczna nawet bardziej wyraziście ze względu na globalizację i wymuszoną przez nią szybką kontrolę czasu w różnych miejscach Ziemi. Zasadę, że czas domowy odczytywany jest z tarczy głównej, a czas wybranej strefy wskazuje jedno z miast umieszczonych na zewnętrznym pierścieniu, firma Patek Philippe zastosowała między innymi w modelu World Timer Ref. 5131 zaprezentowanym na ubiegłorocznych targach Baselworld. Ustawienie czasu drugiej strefy jest bardzo proste: po uruchomieniu przycisku pierścień obraca się i możemy ustawić go w taki sposób, aby strzałka wskazała nazwę miasta znajdującego się w szukanej przez nas strefie. Na podobnej zasadzie działają także zegarki innych producentów, a wśród model Master World Geographic firmy Jaeger-LeCoultre. 

Obecnie większość producentów zegarków stosuje własne rozwiązania. W niektórych modelach wskazówka dla czasu drugiej strefy może być przestawiana wprzód i w tył, z kolei w innych czas drugiej strefy obsługiwany jest za pomocą oddzielnej wskazówki godzinowej i minutowej. 

Ciekawostki

Temat pomiaru czasu w różnych strefach wykorzystał m.in. Juliusz Verne w znanej powieści  „W 80 dni dookoła świata”. Jej bohater, angielski dżentelmen Phileas Fogg, postanowił objechać świat w ciągu 80 dni. Pomimo tego, że bardzo dokładnie zaplanował swoją podróż i używał precyzyjnego zegarka kieszonkowego, wykonanego przez samego mistrza Bregueta, po powrocie do Londynu wydawało mu się, że przegrał zakład. Dopiero kiedy wierny służący, Passepartout, przyniósł aktualną gazetę, Fogg zorientował się, że cały czas podróżował na wschód i przekroczył linię zmiany daty, dlatego zobaczył 81, a nie 80 wschodów słońca. Natomiast przyjaciele Fogga, którzy zostali w Londynie byli przekonani, że minęło 80, a nie 81 dni. Gdyby Fogg miał zegarek kieszonkowy, który oprócz czasu lokalnego wskazywałby czas domowy, na pewno oszczędziłby sobie wielu stresów.Ale wracając do rzeczywistości, pomysł na podzielenie kuli ziemskiej na strefy czasowe pojawił się prawdopodobnie w 1876 roku na małej stacji kolejowej w Irlandii. Wtedy na swój pociąg bezskutecznie oczekiwał kanadyjski inżynier Stanford Fleming, będący członkiem zarządu Canadian Pacific Company – przedsiębiorstwa kolejowego zarządzającego Koleją Transkanadyjską.

Kiedy zauważył, że jego zegarek wskazuje zupełnie inną godzinę niż zegar dworcowy, zorientował się, że na świecie nie ma jednolitego systemu określającego pomiar czasu. Problem różnic czasowych pojawił się dopiero dzięki pojawieniu się kolei żelaznej, dlatego po tym jak spóźnił się na pociąg Flemingowi przyszedł mu do głowy pomysł ustanowienia czasu uniwersalnego i stref czasowych. Zaproponowany przez niego system wprowadzony został w 1884 roku. Wcześniej zegary znajdujące się w miejscowościach na niewiele odległych od siebie południkach, wskazywały różne godziny, co było niewygodne, zwłaszcza w komunikacji kolejowej. Podzielono więc umownie całą kulę ziemską południkami co 150 na 24 strefy czasowe i w granicach danej strefy wprowadzono obowiązujący czas odpowiedniego średniego południka. Czas jednej strefy różni się od czasu następnej strefy o jedną godzinę, a minuty i sekundy na zegarach całej kuli ziemskiej są te same. Strefy czasowe w niezmienionym kształcie obowiązują na morzach i oceanach. Na lądach ich kształt został zmodyfikowany tak, by małe i średnie państwa znalazły się w obrębie jednej strefy czasowej, czyli obowiązywał w nich jeden czas. Większe państwa, takie jak Stany Zjednoczone, Kanada, Brazylia, Rosja czy Australia, znajdują się w kilku strefach czasowych. Największym krajem na świecie, w którym na całym terytorium obowiązuje ta sama strefa czasowa są Chiny pomimo, iż różnice w czasie słonecznym między wschodnimi i zachodnimi prowincjami wynoszą ponad 3 godziny.  

Tekst: Magdalena Piekarska